Từ những vùng đất trũng, khó canh tác, cây sen được định hướng phát triển thành ngành hàng đa giá trị, gắn vùng nguyên liệu với chế biến, làng nghề và du lịch.

Cây sen đang đứng trước cơ hội vượt khỏi mô hình sản xuất nhỏ lẻ, chủ yếu khai thác một vài sản phẩm quen thuộc, để hình thành chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu đến chế biến, thương mại và du lịch nông nghiệp.

Đây là một trong những định hướng trọng tâm được đặt ra tại Hội thảo quốc gia "Hoa sen gắn với phát triển làng nghề", tổ chức ngày 21/8 tại Hưng Yên. Khoảng 150 đại biểu từ cơ quan quản lý, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hợp tác xã và làng nghề dự kiến tham gia hội thảo.

Thí nghiệm nghiên cứu chọn tạo giống sen tại Viện Nghiên cứu Rau quả. Ảnh: Hồng Nhụy.

Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), dư địa của cây sen nằm trước hết ở khả năng khai thác nhiều bộ phận trên cùng một cây. Không chỉ hoa và hạt, ngó, củ, lá, tâm và gương sen đều có thể trở thành nguyên liệu cho thực phẩm, dược liệu và nhiều sản phẩm chế biến khác.

Loại cây trồng này cũng có thể thích nghi với những vùng đất trũng, đất khó canh tác, đồng thời tạo cảnh quan phục vụ du lịch.

Thực tế, nhiều địa phương như Đồng Tháp, Huế, Hà Nội, Hưng Yên, Nghệ An, Hải Phòng, Lào Cai và Ninh Bình đã quan tâm phát triển mô hình sản xuất sen gắn với chế biến, OCOP, du lịch nông nghiệp và bảo tồn văn hóa bản địa. Tuy nhiên, tiềm năng này chưa được chuyển hóa thành giá trị kinh tế tương xứng.

Một trong những nút thắt lớn được các chuyên gia chỉ ra là sản xuất còn phân tán, thiếu vùng nguyên liệu tập trung. Giống và quy trình kỹ thuật chưa đồng bộ, sản phẩm chế biến chưa phong phú, trong khi liên kết giữa người trồng với khâu chế biến và tiêu thụ chưa bền vững. Thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và các làng nghề sen cũng chưa phát triển tương xứng.

Điều này khiến chuỗi giá trị của sen dễ bị chia cắt. Khi vùng trồng chưa đủ tập trung và ổn định, việc đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu hay phát triển sản phẩm quy mô lớn gặp khó. Ngược lại, nếu đầu ra và chế biến chưa hình thành, người trồng cũng thiếu động lực mở rộng vùng nguyên liệu.

Hướng xử lý được đặt ra là tổ chức lại ngành hàng từ chính vùng sản xuất. Thay vì chỉ mở rộng diện tích, vùng nguyên liệu sen cần được hình thành gắn với chế biến và tiêu thụ; đồng thời bảo tồn, khai thác các giống bản địa và lựa chọn những giống có giá trị kinh tế, cảnh quan, văn hóa phù hợp.

Trên nền vùng nguyên liệu đó, giá trị của cây sen có thể được mở rộng bằng cách đa dạng sản phẩm từ hoa, hạt, ngó, củ, lá và các bộ phận khác. Khoa học công nghệ và chuyển đổi số được định hướng ứng dụng vào sản xuất, quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và thương mại sản phẩm.

PGS.TS Đặng Văn Đông (phải) cùng người dân tại vùng trồng sen. Ảnh: Đặng Văn Đông.

Một hướng khác là đưa làng nghề vào chuỗi giá trị thay vì tách biệt với sản xuất nông nghiệp. Sản phẩm đặc trưng và OCOP có thể trở thành cầu nối giữa vùng trồng, chế biến và thương hiệu địa phương. Làng nghề, trong khi đó, được gắn với bảo tồn văn hóa, tạo việc làm và xây dựng nông thôn mới.

Cách tiếp cận này cũng mở rộng nguồn thu từ một diện tích trồng sen. Ngoài bán nông sản và sản phẩm chế biến, vùng sen có thể trở thành không gian cảnh quan, điểm đến du lịch nông nghiệp và du lịch trải nghiệm. Với những vùng đất trũng, đất khó sản xuất, đây là hướng khai thác tài nguyên đất đồng thời gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhưng để chuỗi này vận hành, vấn đề không chỉ nằm ở kỹ thuật trồng sen. Mối liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, làng nghề và người sản xuất được xác định là một mắt xích quan trọng.

Tại hội thảo, các địa phương sẽ chia sẻ những cách tiếp cận khác nhau, từ phát triển sen gắn với làng nghề ở Đồng Tháp, xây dựng vùng nguyên liệu và chế biến tại Huế, sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu ở Hà Nội đến ứng dụng chuyển đổi số gắn với du lịch nông nghiệp tại Hải Phòng.

Trong khuôn khổ sự kiện, các địa phương, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và hợp tác xã dự kiến ký biên bản ghi nhớ hợp tác. Nội dung hướng tới phối hợp nghiên cứu, chuyển giao giống và kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển sản phẩm chế biến, xúc tiến thương mại, thương hiệu cũng như các tuyến, điểm du lịch nông nghiệp. Mục tiêu xa hơn là từng bước tạo mạng lưới liên kết ngành hàng sen giữa các địa phương.

Nếu các mắt xích này được kết nối, giá trị của cây sen sẽ không còn được đo chủ yếu bằng sản lượng hoa hay hạt thu hoạch. Một vùng sen có thể đồng thời cung cấp nguyên liệu cho chế biến, tạo sản phẩm đặc trưng, duy trì nghề truyền thống, tạo cảnh quan và thu hút khách du lịch.

Đó cũng là cách những vùng đất vốn khó canh tác có thể tạo ra nhiều lớp giá trị hơn, đồng thời mở thêm sinh kế và việc làm tại nông thôn. Định hướng được đặt ra là xây dựng vùng sản xuất gắn với chế biến, thương mại và du lịch, qua đó nâng thu nhập cho người dân thay vì chỉ gia tăng diện tích trồng sen.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/dua-cay-sen-khoi-san-xuat-manh-mun-d826687.html?shem=dsdf,sharefoc,agadiscoversdl,,sh/x/discover/m1/4