260 tỉ là số tiền khiêm tốn nhất ước tính cho vụ bưởi Đoan Hùng năm nay. Nếu quy đổi ra toàn bộ tờ mệnh giá lớn nhất 500.000đ thì chồng tiền này cao tới hàng trăm mét - điều mà huyện miền núi của tỉnh Phú Thọ này trước đây không bao giờ mơ tới.

Những ngày tháng lao đao

Trong những ngày chuẩn bị cho lễ hội bưởi cấp tỉnh từ 15-17/11, đi khắp Đoan Hùng đâu đâu cũng thấy một màu vàng rực, một vị hương thơm ngan ngát đặc trưng. Tôi lại nhớ về những ngày không xa, thời trầm lắng của loại quả đặc sản này.

Đoan Hùng có hai loại bưởi là Bằng Luân và Sửu (Chí Đám). Trước những năm 2000, diện tích của chúng sụt giảm thê thảm chỉ còn chưa đến 200 ha, sản lượng lèo tèo vài ba trăm tấn. Bưởi Bằng Luân còn đỡ chứ bưởi Sửu khi ấy hiếm đến mức gần như tuyệt chủng, các nhà khoa học chọn mãi mới được có 9 gốc đủ khả năng làm cây đầu dòng.

Gian hàng của Hiệp hội bưởi Đoan Hùng

Bừng tỉnh trước nguy cơ mất đi loại đặc sản quý, năm 2003 Phú Thọ thử nghiệm phục tráng 6 ha bưởi tại xã Chí Đám. Năm 2004 tỉnh duyệt dự án trồng 1.000 ha, tiếp đó Bộ Khoa học Công nghệ duyệt dự án trồng thêm 300 ha nữa với giống, vật tư được hỗ trợ tới tận chân vườn. Các hội thi bưởi được tơi tới tổ chức. Năm 2006 Cục Sở hữu Trí tuệ còn cấp cả chỉ dẫn địa lý cho quả đặc sản trứ danh này.

Trong cơn khí thế bừng bừng ấy người ta đã thi nhau triệt hạ hết những gốc bưởi chua, bưởi khác loại để trồng duy nhất bưởi Đoan Hùng. Đến năm 2007, khi cả hai dự án kết thúc, tổng diện tích trồng đã được 1.090 ha. Khi số này chớm ra hoa thì nảy sinh vấn đề mới là có khoảng 50 ha bị lẫn giống bưởi Diễn. Cả Giám đốc rồi Phó Giám đốc Sở NN-PTNT phải cúi đầu nhận khuyết điểm trước tỉnh còn bà Nguyễn Thị Tâm - Giám đốc Trung tâm Giống cây trồng Phú Thọ - đơn vị cung ứng khi ấy vừa đọc kiểm điểm vừa khóc.

Vận rủi chưa hết, liên tiếp trong ba năm liền 2007, 2008, 2009 cả huyện Đoan Hùng mà nhất là vùng bưởi dự án bị mất mùa nặng không rõ nguyên nhân khiến nhiều người đàm tiếu gọi là “bưởi đặt vòng”. Đơn từ khiếu nại bay như bươm bướm. Các cuộc họp hội đồng nhân dân từ xã, huyện lên đến tỉnh đều chất vấn. Nhiều tờ báo bắt đầu vào điều tra khiến cho các cán bộ liên quan đều cảm thấy bất an như đang ngồi trên… gai bưởi. Căng thẳng đến mức ông Nguyễn Văn Bưởi - Bí thư Huyện ủy Đoan Hùng khi ấy phải yêu cầu làm rõ trách nhiệm của những cơ quan tham mưu, triển khai dự án đồng thời cầu cứu tỉnh biện pháp tháo gỡ cho tình trạng “bưởi đặt vòng”.

Phép lạ xảy ra

Viện Nghiên cứu Rau quả khi đó vừa thử nghiệm kỹ thuật mới là thụ phấn bổ sung trên vùng bưởi Đại Minh (Yên Bình, Yên Bái) nên năm 2009 đã thử nghiệm luôn trên mấy gốc bưởi Bằng Luân vườn nhà ông Vũ Văn Nguyệt ở xã Quế Lâm (Đoan Hùng). Cách này dựa trên sự quan sát những vườn bưởi trồng lẫn giống thường sai quả hơn cùng một giống bởi không bị hiện tượng tự bất thụ.

Bởi vậy các nhà khoa học đã quyết định lấy nhị phấn của cây bưởi khác giống thụ cho hoa của bưởi Đoan Hùng. Thử nghiệm thành công, mỗi gốc vụ trước đang chỉ 5-7 quả bỗng đạt 120-150 quả nên năm 2010 lại làm tiếp trên 100 gốc bưởi vườn nhà ông Trần Minh Lượng với gói kỹ thuật hoàn chỉnh đi kèm gồm cắt tỉa cành, tạo tán, bón phân rồi thụ phấn.

Vườn bưởi nhà ông Lượng

Cũng thời gian này kỹ thuật trên được thử nghiệm ở 3,5 ha bưởi Sửu “đặt vòng” thuộc dự án phục tráng bưởi ở xã Chí Đám. Cả hai giống bưởi Bằng Luân, Chi Đám sau đó đều cho trung bình trên 100 quả mỗi gốc. Thành công lan nhanh hơn cả vết dầu loang, chỉ trong mấy năm sau đã rộng ra toàn huyện.

Nguồn: cafef.vn