Những đóa sen vươn lên giữa vùng đất còn nhiều khó khăn không chỉ cho thấy khả năng thích nghi đáng kỳ vọng của giống cây trồng mới, mà còn thắp lên niềm tin về một hướng phát triển sinh kế bền vững cho người nông dân và đồng bào dân tộc thiểu số tại tỉnh Lào Cai. Đó là kết quả nổi bật được ghi nhận trong chuyến kiểm tra thực địa đề tài “Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trồng một số giống hoa sen mới phục vụ sản xuất và chế biến các sản phẩm từ sen theo chuỗi giá trị tại tỉnh Lào Cai”, thực hiện giai đoạn 2026 - 2028.

Đề tài do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh - Viện Nghiên cứu Rau quả, Học viện Nông nghiệp Việt Nam chủ trì, cơ quan quản lý là Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai. Tham gia đoàn kiểm tra có đại diện cơ quan quản lý, đơn vị chủ trì, nhóm thực hiện đề tài cùng lãnh đạo ba xã Việt Hồng, Trấn Yên và Quy Mông - những địa phương triển khai các nội dung nghiên cứu, khảo nghiệm và xây dựng mô hình sản xuất sen.

Hình ảnh: Đoàn kiểm tra, đánh giá tiến độ thực hiện đề tài

Tại các điểm thực địa, đoàn công tác đã trực tiếp kiểm tra tình hình sinh trưởng, phát triển của các giống sen mới thuộc nhiều nhóm mục đích sử dụng như sen lấy hoa, lấy hạt, lấy ngó, lấy củ và lấy lá. Đoàn đồng thời đánh giá bước đầu khả năng thích nghi của giống với điều kiện sinh thái vùng cao, việc áp dụng quy trình thâm canh cũng như triển vọng hình thành các sản phẩm chế biến từ sen theo chuỗi giá trị.

Hình ảnh: Đoàn kiểm tra, đánh giá tình hình triển khai thực địa của đề tài

Đối với nhiều hộ dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương, đây là lần đầu tiên bà con tiếp cận với cây sen như một đối tượng sản xuất nông nghiệp có khả năng tạo sinh kế. Trước đó, sen còn là cây trồng khá xa lạ, trong khi tập quán canh tác của người dân chủ yếu gắn với những cây trồng truyền thống. Bởi vậy, khi mô hình mới bắt đầu được triển khai, không ít hộ còn e dè, lo ngại về kỹ thuật chăm sóc, khả năng thích nghi của cây cũng như hiệu quả kinh tế sau này.

Những băn khoăn ấy cũng là nỗi trăn trở của chủ nhiệm đề tài và đội ngũ nghiên cứu. Địa hình đi lại khó khăn, điều kiện sản xuất còn hạn chế và sự bỡ ngỡ của người dân đặt ra nhiều thử thách đối với quá trình chuyển giao kỹ thuật. Tuy nhiên, bằng tinh thần trách nhiệm và tâm huyết với vùng cao, nhóm thực hiện đề tài đã kiên trì “bám bản, bám ruộng”, thường xuyên có mặt tại mô hình để theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng của cây.

Từ khâu chuẩn bị ruộng, lựa chọn và xử lý giống, xác định mật độ trồng đến hướng dẫn chăm sóc, quản lý sâu bệnh và thu hoạch, cán bộ kỹ thuật đều tận tình hướng dẫn theo phương thức “cầm tay chỉ việc”. Sự gần gũi, kiên nhẫn của đội ngũ nghiên cứu từng bước giúp người dân hiểu hơn về đặc tính cây sen, làm chủ các thao tác kỹ thuật và chủ động tham gia chăm sóc mô hình.

Hình ảnh: PGS. TS. Đặng Văn Đông đại diện ban chủ nhiệm đề tài giao giống cho các hộ dân

Hình ảnh: Ban chủ nhiệm đề tài, lãnh đạo UBND xã trực tiếp "cầm tay chỉ việc" cho các hộ nông dân

Đáp lại những nỗ lực ấy, các giống sen mới đã sinh trưởng mạnh mẽ, thích nghi khá tốt với điều kiện tại địa phương. Trên những chân ruộng từng được xem là khó phát huy hiệu quả, lá sen phủ xanh mặt nước, những nụ hoa vươn cao và từng đóa sen rực rỡ bung nở giữa núi rừng. Kết quả bước đầu vượt ngoài sự hình dung ban đầu của nhiều hộ dân, đồng thời tạo cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục tuyển chọn giống phù hợp, hoàn thiện quy trình thâm canh và đánh giá chất lượng hoa, hạt, ngó, củ, lá phục vụ chế biến.

Hình ảnh: Hành trình đưa cây sen trên vùng cao Lào cai

Nếu như lúc bắt đầu triển khai, bà con còn dè dặt quan sát thì nay không khí tại các điểm mô hình đã hoàn toàn khác. Người dân phấn khởi trước sức sống của cây sen, chủ động trao đổi với cán bộ kỹ thuật và bày tỏ mong muốn được tiếp nhận quy trình, mở rộng diện tích sản xuất. Nhiều hộ kỳ vọng sen không chỉ tạo cảnh quan, cải thiện môi trường đồng ruộng mà còn có thể trở thành cây trồng hàng hóa đa giá trị, cung cấp nguyên liệu cho các sản phẩm từ hoa, hạt, ngó, củ và lá.

Kết quả kiểm tra thực địa cho thấy đề tài đang mở ra triển vọng hình thành hướng sản xuất mới gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi giá trị. Đây cũng là tiền đề để khai thác hợp lý tiềm năng đất đai, đa dạng hóa cây trồng, nâng cao thu nhập và tạo thêm cơ hội để người dân thoát nghèo, từng bước làm giàu trên chính quê hương mình.

Những đóa sen nở giữa vùng cao Lào Cai hôm nay là minh chứng sinh động cho giá trị nhân văn của khoa học và công nghệ. Khi các kết quả nghiên cứu thực sự đi vào cuộc sống, khoa học không còn là những quy trình nằm trên trang giấy, mà trở thành hạt giống của niềm tin, chạm đến trái tim người dân và thắp lên hy vọng về một tương lai tươi sáng hơn cho những vùng đất còn nhiều gian khó.

TS. Nguyễn Văn Tiến – PGĐ Trung tâm NC&PT Hoa, Cây cảnh