Hợp tác xã Nông nghiệp Bản Chủm (HTXNN Bản Chủm), xã Yên Châu, tỉnh Sơn La, được thành lập năm 2017 với 17 thành viên là người dân tộc Thái. Ngay từ những ngày đầu thành lập, HTX đã có 25 ha xoài GL4 và 11 ha nhãn, với sản lượng hàng năm khoảng 100–200 tấn.

Trong những năm qua, các hoạt động chăm sóc cây trồng như tỉa cành, bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật chủ yếu được thực hiện theo kinh nghiệm; việc ghi chép nhật ký sản xuất chưa được duy trì thường xuyên hoặc mới thực hiện trên sổ giấy nên dễ thất lạc, khó tổng hợp và theo dõi đồng bộ. Đặc biệt, vào mùa thu hoạch, Hợp tác xã còn phụ thuộc nhiều vào thương lái và chưa có điều kiện tiếp cận trực tiếp với các thị trường tiêu thụ tại Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng… cũng như các kênh phân phối hiện đại. Vì vậy, giá bán sản phẩm chưa ổn định và khả năng chủ động đầu ra còn hạn chế.

Trong khi đó, các vùng trồng cây ăn quả của tỉnh Sơn La đang có những chuyển biến mạnh mẽ theo hướng ứng dụng công nghệ cao và công nghệ số vào sản xuất. Nhiều Hợp tác xã đã từng bước số hóa quy trình quản lý, sản xuất và truy xuất nguồn gốc, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng tiếp cận thị trường.

Trong bối cảnh đó, Ban quản trị HTXNN Bản Chủm nhận thấy nếu tiếp tục duy trì phương thức sản xuất và quản lý theo kinh nghiệm truyền thống, Hợp tác xã sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong khi thị trường đang mở ra cơ hội tiếp cận các doanh nghiệp thu mua lớn, chuỗi cửa hàng thực phẩm an toàn và hệ thống siêu thị, các kênh tiêu thụ này ngày càng đặt ra yêu cầu cao về minh bạch thông tin sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy trình chất lượng. Điều này đòi hỏi HTX phải thay đổi không chỉ về công cụ quản lý mà trước hết là về tư duy sản xuất.

Từ nhận thức đó, với sự đồng thuận của tập thể thành viên cùng vai trò tiên phong, quyết liệt của Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc HTXNN Bản Chủm đã quyết tâm tham gia Dự án “Giám sát kỹ thuật số việc tuân thủ VietGAP cho các thị trường nội địa giá trị cao và tiềm năng xuất khẩu trong chuỗi giá trị trái cây quy mô nhỏ ở vùng Tây Bắc Việt Nam”, do Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Australia (ACIAR) tài trợ. Thông qua Dự án, các thành viên Hợp tác xã được các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Rau quả, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp miền núi phía Bắc và Trung tâm Nghiên cứu Nghề vườn ứng dụng (Úc) tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ kết nối thị trường và đặc biệt là hướng dẫn trực tiếp tại vườn. Cách tiếp cận “cầm tay chỉ việc” giúp người sản xuất từng bước làm quen với công nghệ, biến điện thoại thông minh và các công cụ số thành những phương tiện hỗ trợ thiết thực trong quá trình sản xuất, quản lý và tiêu thụ sản phẩm.

Giám đốc HTXNN Bản Chủm Hoàng Văn Hải bên vườn xoài của các thành viên HTX

Vườn xoài sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP của HTX NN Bản Chủm

Từng bước số hóa quy trình sản xuất

Từ năm 2025 đến nay, với sự hỗ trợ của Dự án Hợp tác xã đã ứng dụng phần mềm Eden Hub của Công ty Cổ phần Nông trang Eden để triển khai nhật ký sản xuất điện tử, phục vụ ghi chép và theo dõi quá trình chăm sóc, thu hoạch theo tiêu chuẩn VietGAP.

Các thành viên Hợp tác xã được hướng dẫn cài đặt và sử dụng ứng dụng trên điện thoại thông minh để ghi chép nhật ký canh tác điện tử thay cho phương thức ghi chép hoàn toàn bằng sổ tay truyền thống. Các hoạt động sản xuất như thời gian tỉa cành, bón phân, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bao trái và dự kiến thời điểm thu hoạch được cập nhật trên hệ thống.

Thông qua dữ liệu được cập nhật, Ban quản trị Hợp tác xã có thể theo dõi, kiểm tra việc thực hiện quy trình canh tác của từng hộ thành viên, góp phần bảo đảm chất lượng và độ an toàn đồng đều của sản phẩm trước khi thu hoạch.

Cùng với nhật ký điện tử, Hợp tác xã từng bước áp dụng tem QR để truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Tem được sử dụng trên sản phẩm hoặc bao bì tại khu vực đóng gói của Hợp tác xã, giúp người tiêu dùng tiếp cận các thông tin liên quan đến nguồn gốc và quá trình sản xuất. Qua đó, tem truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ quản lý mà còn trở thành một “lời cam kết” của Hợp tác xã về tính minh bạch và chất lượng sản phẩm.

“Quả ngọt” bước đầu từ chuyển đổi số

Những thay đổi trong tư duy sản xuất và phương thức quản lý đã bước đầu mang lại kết quả tích cực. Trong vụ xoài năm 2026, HTXNN Bản Chủm đã cung cấp trên 10 tấn xoài cho các kênh thị trường hiện đại, với giá bán dao động từ 8.000–15.000 đồng/kg, cao hơn từ 2.000 đồng/kg trở lên so với sản phẩm cùng loại tiêu thụ qua các kênh truyền thống tại cùng thời điểm.

Quan trọng hơn, hoạt động chuyển đổi số đã từng bước giúp Hợp tác xã nâng cao hiệu quả quản lý sản xuất. Việc số hóa nhật ký canh tác giúp giảm thời gian tổng hợp, thống kê thông tin; Ban quản trị thuận lợi hơn trong theo dõi quá trình sản xuất và đưa ra quyết định. Thông tin về nguồn gốc và quy trình sản xuất được minh bạch hơn, qua đó góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tạo điều kiện để xoài Bản Chủm tiếp cận các khách hàng, doanh nghiệp và kênh phân phối mới.

Đối với các thành viên Hợp tác xã, chuyển đổi số còn tạo ra một thay đổi quan trọng về nhận thức. Từ chỗ còn bỡ ngỡ với việc sử dụng các ứng dụng trên điện thoại thông minh, người sản xuất đã từng bước chủ động ghi chép dữ liệu, tiếp cận kỹ thuật mới và nhận thức rõ hơn về vai trò của truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và thông tin thị trường trong sản xuất nông nghiệp hiện đại.

Hành trình chuyển đổi số tại HTXNN Bản Chủm mới chỉ ở giai đoạn đầu, song những kết quả đạt được đã cho thấy hướng đi phù hợp. Từ việc thay đổi thói quen ghi chép, quản lý sản xuất đến từng bước kết nối với các kênh thị trường có giá trị cao hơn, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội để Hợp tác xã nâng cao năng lực quản trị, gia tăng giá trị sản phẩm và chủ động hơn trong chuỗi giá trị.

Những “quả ngọt” đầu tiên không chỉ được đo bằng sản lượng hay giá bán, mà còn thể hiện ở sự thay đổi tư duy của chính những người sản xuất. Đây là nền tảng quan trọng để HTXNN Bản Chủm tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong thời gian tới.

Lê Như Thịnh, Lê Thanh Hà