Bưởi Soi Hà là một trong những sản phẩm cây ăn quả đặc trưng của tỉnh Tuyên Quang, có chất lượng tốt và tiềm năng phát triển thành sản phẩm hàng hóa phục vụ thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu. Nhằm góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, mẫu mã và khả năng cạnh tranh của sản phẩm, giai đoạn 2026 - 2028, Viện Nghiên cứu Rau quả triển khai đề tài “Nghiên cứu ứng dụng khoa học và công nghệ để nâng cao chất lượng sản phẩm bưởi Soi Hà, tỉnh Tuyên Quang đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu”.

Đề tài được triển khai tại vùng sản xuất bưởi Soi Hà, tại xã Xuân Vân, tỉnh Tuyên Quang. Mục tiêu của nhiệm vụ là hoàn thiện Bản hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch; xây dựng mô hình thâm canh theo tiêu chuẩn VietGAP quy mô 5 ha; xây dựng mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ và tập huấn kỹ thuật cho người sản xuất. Sản phẩm của mô hình hướng tới các yêu cầu chất lượng như độ Brix từ 11,5 trở lên, quả mọng nước, dóc múi, không he đắng, khối lượng quả đạt 1,0 - 1,2 kg, hình thức quả đẹp và đáp ứng các yêu cầu về an toàn vệ sinh thực phẩm.

Đến thời điểm hiện tại, các thí nghiệm kỹ thuật của đề tài đang được bố trí, theo dõi và đánh giá trực tiếp trên các vườn bưởi Soi Hà. Nhóm nghiên cứu tập trung vào những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng thương phẩm của quả, gồm chế độ dinh dưỡng, sử dụng phân kali, biện pháp tỉa quả, vật liệu bao quả và xác định thời điểm thu hoạch thích hợp.

Vườn bố trí thí nghiệm trên bưởi Soi Hà tại xã Xuân Vân, tỉnh Tuyên Quang.

Trong thí nghiệm tỉa quả, các công thức được bố trí nhằm xác định thời điểm và mức độ tỉa phù hợp, hạn chế tình trạng cây mang quá nhiều quả hoặc quả phân bố không hợp lý, qua đó nâng cao độ đồng đều về kích thước và khối lượng quả. Các công thức so sánh gồm để quả tự nhiên, tỉa một lần và tỉa hai lần trong quá trình phát triển quả. Kết quả sẽ là cơ sở khoa học để khuyến cáo người sản xuất điều chỉnh tải để lại lượng quả phù hợp với khả năng sinh trưởng của cây.

Song song với đó, thí nghiệm bao quả bằng các loại vật liệu khác nhau đang được triển khai và theo dõi. Các vật liệu gồm túi vải không dệt, túi giấy sáp trắng và túi giấy một lớp có mặt ngoài màu vàng, mặt trong màu đen, so sánh với quả không bao. Biện pháp này được kỳ vọng góp phần hạn chế tác động của sâu bệnh hại và điều kiện ngoại cảnh lên bề mặt quả, giảm nám, rám và vết côn trùng gây hại, qua đó cải thiện mẫu mã và tỷ lệ quả đạt tiêu chuẩn thương phẩm.

Theo dõi đánh giá và thực hiện thí nghiệm tỉa quả 

Thí nghiệm nghiên cứu vật liệu bao quả 

Một nội dung quan trọng khác là xác định thời điểm thu hoạch thích hợp. Quả được dự kiến đánh giá tại các thời điểm 200, 210, 220 và 230 ngày sau đậu quả. Việc theo dõi đồng thời để xác định mối tương quan với các chỉ tiêu về kích thước, khối lượng, màu sắc, chất lượng ăn và độ Brix sẽ giúp xác định giai đoạn thu hoạch phù hợp, góp phần chuẩn hóa chất lượng bưởi Soi Hà khi đưa ra thị trường.

Qua các đợt đánh giá thực địa, các thí nghiệm đang được nhóm nghiên cứu triển khai theo đúng tiến độ đề ra. Kết quả của đề tài được kỳ vọng sẽ chuẩn hóa được các biện pháp kỹ thuật từ chăm sóc, dinh dưỡng, quản lý số quả, bao quả đến xác định thời điểm thu hoạch, làm cơ sở hoàn thiện bản hướng dẫn kỹ thuật phù hợp với điều kiện sản xuất bưởi Soi Hà tại địa phương. Đồng thời, việc xây dựng mô hình sản xuất theo VietGAP và liên kết với các đơn vị tiêu thụ sẽ góp phần nâng cao chất lượng, giá trị và khả năng truy xuất nguồn gốc của sản phẩm, hướng tới phát triển vùng bưởi Soi Hà an toàn, chất lượng, đồng đều và bền vững, từng bước đáp ứng yêu cầu của các thị trường có tiêu chuẩn cao.

Đào Quang Nghị- Viện Nghiên cứu Rau quả.