Seminar khoa học về virus trên hoa lan Hồ điệp: Từ phát hiện, chẩn đoán đến giải pháp quản lý

Ba chuyên đề kết nối kết quả khảo sát bệnh hại, phương pháp chẩn đoán virus và hướng tạo nguồn vật liệu nhân giống sạch bệnh.

Hưởng ứng lễ kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Học viện Nông nghiệp Việt Nam, các thầy cô hăng say nghiên cứu khoa học, nhóm Nghiên cứu mạnh thuộc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh, Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức buổi Seminar khoa học với chủ đề “Virus trên hoa lan Hồ điệp – Từ phát hiện, chẩn đoán đến giải pháp quản lý”. Chương trình gồm ba chuyên đề, tập trung vào những vấn đề cần giải quyết trong sản xuất, chọn tạo giống và nhân giống lan Hồ điệp (Phalaenopsis spp.), đặc biệt là nhận diện nguồn bệnh và chủ động kiểm soát virus ngay từ vật liệu đầu vào.

Toàn cảnh seminar khoa học về bệnh hại và virus trên lan Hồ điệp ngày 24/9/2026.

Nhận diện bệnh hại trong sản xuất lan Hồ điệp

Trên cơ sở theo dõi, đánh giá tình hình bệnh hại lan hồ điệp sản xuất trong điều kiện nhà lưới, TS. Đinh Thị Dinh xác định bốn nhóm bệnh hại chính gồm thối nhũn do vi khuẩn (trong đó có Erwinia carotovora), thối đen gốc liên quan đến Fusarium oxysporum f. sp. phalaenopsidis, thán thư do Colletotrichum spp. và bệnh do virus, đáng chú ý là Cymbidium mosaic virus (CymMV) và Odontoglossum ringspot virus (ORSV).

Theo nội dung trình bày, ở những mẫu được kiểm tra bằng kit thử nhanh, tỷ lệ phát hiện virus có thể lên tới 30%. Cây nhiễm có thể xuất hiện các biểu hiện khảm lá, sọc vàng, đốm lá, xoăn lá, biến dạng cành hoặc hoa và đa phần là triệu chứng ẩn. Không phải mọi cây nhiễm đều chết ngay, song bệnh có thể ảnh hưởng sức sinh trưởng, giá trị thẩm mỹ và khả năng tiêu thụ sản phẩm. Đáng lưu ý, cây mẹ nhiễm virus nhưng ít biểu hiện triệu chứng vẫn tiềm ẩn nguy cơ đưa nguồn bệnh vào dây chuyền nhân giống vô tính. Vì vậy, kết quả thử nhanh cần được đặt trong phạm vi mẫu khảo sát và kết hợp với các bước chẩn đoán, kiểm soát phù hợp trước khi lựa chọn cây mẹ.

Chẩn đoán chính xác để quản lý hiệu quả

PGS.TS. Hà Viết Cường – Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học đã hệ thống hóa thành phần virus trên họ Lan và làm rõ vai trò của CymMV, ORSV trong sản xuất lan thương mại. Triệu chứng bệnh biến thiên theo giống, tuổi cây và điều kiện ngoại cảnh; cây mang virus vẫn có thể không biểu hiện triệu chứng rõ. Bởi vậy, chỉ quan sát hình thái là chưa đủ để xác nhận căn nguyên.

Các phương pháp được giới thiệu gồm kit/que thử nhanh, ELISA và các kỹ thuật dựa trên RNA như RT-PCR, multiplex RT-PCR, real-time RT-PCR. Nội dung trao đổi cũng chỉ ra nguy cơ lây truyền cơ học qua dao, kéo, tay người thao tác, chậu, khay và quá trình nhân giống in vitro từ cây mẹ nhiễm. Vệ sinh, khử trùng dụng cụ, phân luồng cây sạch và cây nghi nhiễm, cùng việc kiểm định nguồn giống là các khâu cần được triển khai đồng bộ trong nhà lan.

Trao đổi chuyên môn về chẩn đoán và phòng chống virus tại seminar.

Hướng tới nguồn cây giống sạch virus bằng công nghệ in vitro

Nhằm loại bỏ virus trong nhân giống in vitro hoa lan Hồ điệp TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung – Bộ môn Chọn tạo giống, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh đã đưa ra các biện pháp kỹ thuật kiểm tra, xác định và loại bỏ các loại virus trong nguồn vật liệu vào khi nuôi cấy, nhân nhanh lan hồ điệp. Nội dung hướng đến khả năng ứng dụng các phương pháp hiện đại để xử lý và nhân giống trong điều kiện in vitro nhằm tạo vật liệu phục vụ công tác nhân giống, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm tra sự hiện diện của virus đối với cây mẹ, mẫu vật liệu và cây sau xử lý. Đây là mắt xích quan trọng để hạn chế nguy cơ nhân nhanh nguồn bệnh cùng với cây giống.

Các báo cáo tại seminar kết nối nghiên cứu bệnh hại với định hướng nhân giống lan Hồ điệp sạch bệnh.

Đẩy mạnh liên kết giữa phát hiện, chẩn đoán và quản lý nguồn bệnh

Kết thúc seminar, PGS.TS. Đặng Văn Đông – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, chủ trì phiên họp – nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán và phòng chống virus trên lan Hồ điệp, nhất là đối với công tác chọn tạo giống, nhân giống và sản xuất thương phẩm. Từ kết quả và các nội dung được trao đổi, chương trình cho thấy sự cần thiết của một cách tiếp cận xuyên suốt: phát hiện sớm, xác nhận tác nhân, kiểm soát lây lan trong chăm sóc và chủ động xây dựng nguồn vật liệu nhân giống sạch bệnh.

Seminar là dịp trao đổi học thuật giữa các chuyên gia và cán bộ nghiên cứu, góp phần định hướng hoàn thiện quy trình kiểm soát virus, nâng cao chất lượng cây giống và giảm rủi ro dịch bệnh trong sản xuất lan Hồ điệp công nghệ cao.

TS Đinh Thị Dinh, Trung tâm Nghiên cứu và phát triển Hoa, cây cảnh, Viện Nghiên cứu Rau quả, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

• Trang trước
• Trang sau